वॉशिंग्टन, २४ नोव्हेंबर २०२५: मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीच्या शास्त्रज्ञांनी एक पद्धत ओळखली आहे जी अँब्लियोपियाने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींमध्ये दृष्टी पुनर्संचयित करू शकते, ज्याला सामान्यतः “आळशी डोळयातील पडदा” म्हणून ओळखले जाते, तात्पुरते रेटिनाला लवकर विकासात्मक स्थितीत पुनर्संचयित करून. सेल रिपोर्ट्समध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासात, रेटिनाला भूल देण्यामुळे मेंदूमध्ये दृश्य प्रक्रिया कशी पुन्हा सक्रिय होऊ शकते, ज्यामुळे प्रौढावस्थेतही ही स्थिती उलट होऊ शकते याबद्दल तपशीलवार माहिती दिली आहे. अँब्लियोपिया हा एक व्यापक विकासात्मक डोळा विकार आहे ज्यामध्ये मेंदू दुसऱ्या डोळ्याकडून इनपुट घेतो म्हणून एका डोळ्यात दृष्टी योग्यरित्या विकसित होत नाही. हा सामान्यतः बालपणात उद्भवतो आणि जर सुरुवातीच्या विकासादरम्यान उपचार न केल्यास, आयुष्यभर दृष्टीदोष होऊ शकतो.
रेटिनल रीअॅक्टिव्हेशन संशोधनाद्वारे दृष्टी पुनर्संचयित करण्यात वैज्ञानिक प्रगती.मजबूत डोळ्याला पॅच लावणे किंवा सुधारात्मक लेन्स वापरणे यासारख्या पारंपारिक उपचार केवळ बालपणातच प्रभावी असतात, जेव्हा दृश्य प्रणालीमध्ये मज्जातंतू कनेक्शन अद्याप तयार होत असतात. एमआयटीमधील संशोधकांनी प्रभावित डोळ्यातील रेटिनाला तात्पुरते बंद केल्याने मेंदूला संतुलित दृश्य इनपुट पुनर्संचयित करण्यास मदत होऊ शकते का याची चाचणी केली. त्यांच्या प्रयोगांमध्ये, त्यांनी उंदरांमध्ये अँब्लियोपिया निर्माण केला आणि नंतर कमकुवत डोळ्याच्या रेटिनामध्ये सौम्य भूल दिली. उपचारांमुळे डोळा सुमारे दोन दिवसांसाठी तात्पुरता निष्क्रिय झाला. भूल कमी झाल्यावर, संशोधकांनी असे निरीक्षण केले की दृश्य माहिती प्रक्रिया करण्यासाठी जबाबदार असलेल्या मेंदूच्या भागाने पूर्वी कमकुवत डोळ्यातील सिग्नलला प्रतिसाद देण्याची क्षमता पुनर्संचयित केली. अभ्यासात असे आढळून आले की उपचार केलेल्या उंदरांनी दोन्ही डोळ्यांमधील मज्जातंतू क्रियाकलापांच्या प्रमाणात लक्षणीय सुधारणा दर्शविली.
अभ्यास अँब्लियोपिक माऊस मॉडेल्समध्ये न्यूरल रिकॅलिब्रेशन दर्शवितो
दाबलेल्या अँब्लियोपिक डोळ्याने सामान्य डोळ्याच्या तुलनेत जवळजवळ समान सिग्नलिंग शक्ती दर्शविली. याउलट, नियंत्रण गटातील ज्या उंदरांना भूल देण्यात आली नाही त्यांच्यात कोणतीही सुधारणा दिसून आली नाही. निकालांवरून असे दिसून येते की रेटिनल निष्क्रियतेचा एक छोटासा कालावधी दृश्य प्रणालीला प्रभावीपणे “रीबूट” करू शकतो, दोन्ही डोळ्यांमधील मज्जातंतू क्रियाकलापांमध्ये संतुलन पुनर्संचयित करू शकतो. संशोधकांच्या मते, या प्रक्रियेत लॅटरल जेनिक्युलेट न्यूक्लियस म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मेंदूच्या मुख्य संरचनेचा समावेश आहे, जो रेटिनापासून व्हिज्युअल कॉर्टेक्सपर्यंत दृश्य सिग्नल रिले करतो. २००८ मध्ये केलेल्या पूर्वीच्या तपासात असे दिसून आले की जेव्हा रेटिनाचे इनपुट ब्लॉक केले गेले तेव्हा या प्रदेशातील न्यूरॉन्स विद्युत क्रियाकलापांचे समकालिक स्फोट करू लागले. नवीन निष्कर्षांवरून असे दिसून येते की हे स्फोट मेंदू दृश्य माहिती कशी प्रक्रिया करतो हे पुन्हा कॅलिब्रेट करण्यास मदत करू शकतात, ज्यामुळे कमकुवत डोळ्याचे कार्य पुनर्संचयित होऊ शकते.
प्रमुख संशोधक मार्क बेअर म्हणाले की, हे निष्कर्ष मजबूत डोळ्यातील दृष्टी व्यत्यय न आणता अँब्लियोपियावर उपचार करण्यासाठी एक नवीन संभाव्य दृष्टिकोन दर्शवितात. अँब्लियोपिक डोळ्याला तात्पुरते शांत करून, संशोधक सामान्य सिग्नलिंग मार्ग पुनर्संचयित करण्यास आणि संतुलित दृश्य प्रतिसाद प्राप्त करण्यास सक्षम होते. हा शोध बालपणानंतर अँब्लियोपिया उलट करता येत नाही या दीर्घकालीन गृहीतकाला आव्हान देतो आणि असे सूचित करतो की प्रौढ मेंदू पूर्वी मानल्यापेक्षा जास्त प्रमाणात न्यूरल प्लास्टिसिटी राखतो. एमआयटी टीमने यावर भर दिला की त्यांचे निकाल प्राण्यांच्या अभ्यासापुरते मर्यादित आहेत आणि मानवांमध्ये हाच दृष्टिकोन प्रभावी ठरेल की नाही हे ठरवण्यासाठी पुढील संशोधन आवश्यक आहे. कोणत्याही क्लिनिकल अनुप्रयोगांचा विचार करण्यापूर्वी ते इतर प्रजातींमध्ये अतिरिक्त प्रयोग करण्याची योजना आखत आहेत.
संशोधन सुरक्षित भविष्यातील क्लिनिकल भाषांतरासाठी चौकट तयार करते
संशोधकांनी असे म्हटले आहे की त्यांचे काम मेंदूऐवजी रेटिनाला लक्ष्य करून दृष्टी पुनर्प्राप्तीसाठी एक स्पष्ट जैविक यंत्रणा दर्शविते, ज्यामुळे दृष्टी नियंत्रित करणारे न्यूरल सर्किट कसे पुनर्संचयित आणि दुरुस्त केले जाऊ शकतात या समजुतीमध्ये महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली आहे. जगभरातील अँब्लियोपियाने ग्रस्त लाखो लोकांसाठी एक दिवस दृष्टी सुधारू शकणाऱ्या नॉन-इनवेसिव्ह, स्थानिक उपचारांच्या संभाव्यतेवर हा अभ्यास अधोरेखित करतो. प्रौढांमध्ये दृश्य कार्य पुनर्संचयित करण्यासाठी तात्पुरते रेटिनल निष्क्रियता सुरक्षित, लक्ष्यित थेरपीमध्ये कसे विकसित केले जाऊ शकते यावर हे निष्कर्ष भविष्यातील संशोधनासाठी पाया प्रदान करतात, तसेच विस्कळीत संवेदी मार्गांशी संबंधित इतर न्यूरो-डेव्हलपमेंटल विकारांवर उपचार करण्यासाठी नवीन शक्यता देखील उघडतात. हा दृष्टिकोन निष्क्रिय सर्किट पुन्हा सक्रिय करण्यावर आणि दीर्घकालीन संवेदी कमजोरी दुरुस्त करण्यावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या न्यूरोसायन्समधील व्यापक धोरणांना सूचित करू शकतो. – कंटेंट सिंडिकेशन सर्व्हिसेस द्वारे.